Khám Phá Sự Thật Về Lời Nguyền Xác Ướp Và Nguy Cơ Sức Khỏe Từ Vi Nấm

Huyền thoại về lời nguyền của pharaoh thường được nhắc đến từ những ngày trước khi lăng mộ Tutankhamun được phát hiện vào năm 1922. Sự mất mát của Lord Carnarvon vào năm 1923, sau khi bị muỗi đốt nhiễm trùng dẫn đến viêm phổi, cộng với cái chết của George Jay Gould, Arthur Mace và Richard Bethell, đã củng cố thêm sự kỳ bí xung quanh lời nguyền này.

Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học hiện đại đã chỉ ra rằng không có yếu tố siêu nhiên nào liên quan đến vấn đề này. Howard Carter, người khai quật lăng mộ, đã sống tới năm 1939, bất chấp nhiều năm làm việc trong đó. Một nghiên cứu trên tạp chí BMJ cho thấy không có sự khác biệt về tỷ lệ sống sót giữa những người tiếp xúc với lăng mộ và những người không tiếp xúc.

Câu hỏi đặt ra là việc vào lăng mộ cổ có thực sự dẫn đến bệnh tật không? Câu trả lời là có, nhưng nguyên nhân đến từ các rủi ro sinh học tự nhiên.

Nghiên cứu mới đây trên tạp chí International Journal of Cultural Property đã chỉ ra rằng, truyền thuyết về lời nguyền hiện đại đang được tái hiện dưới dạng chợ đen buôn bán hài cốt qua mạng. Theo giáo sư Kirsty Squires từ Đại học Staffordshire, sự phát triển của mạng xã hội đã thúc đẩy nhu cầu về loại hình buôn bán này.

Khảo sát 128 bài đăng và các cuộc đấu giá từ 2011 đến 2025 ghi nhận 27 trường hợp bán các bộ phận cơ thể như tay, chân, và 21 chiếc đầu xác ướp nguyên vẹn. Hơn một nửa trong số đó là đầu, hộp sọ có tóc hoặc mô, cũng như những đầu thu nhỏ tsantsas.

Thị trường buôn bán này bắt đầu gia tăng từ năm 2022, khi một video trên TikTok của một kẻ buôn hài cốt gây ra nhiều tranh cãi xung quanh các vấn đề pháp lý và đạo đức. Đến năm 2024, điều tra trong bốn nhóm riêng tư trên Facebook cho thấy các giao dịch diễn ra rất mạch lạc.

Thành viên trong các nhóm này thường sử dụng thuật ngữ chuyên ngành, chia sẻ quy chuẩn giao dịch và tiến tới việc bình thường hóa hành vi mua bán hài cốt. Mối bận tâm lớn là những nhà sưu tập tư nhân thường nhìn nhận xác ướp như những món đồ cổ không động, mà quên rằng preserved (được bảo quản) không đồng nghĩa với sterile (vô trùng).

Việc ướp xác chỉ làm chậm quá trình phân hủy mà không tiêu diệt hoàn toàn vi sinh vật.

Da và mô từ xác ướp vẫn có thể chứa vi khuẩn và nấm mốc. Khi độ ẩm hoặc điều kiện bảo quản thay đổi, chúng sẽ phát triển trở lại. Phân tích hình ảnh từ 13 bài đăng trên Facebook cho thấy có nhiều dấu hiệu nhiễm nấm với các đốm trắng, xám, vàng, đen, và mảng sần tối màu.

Mặc dù không thể lấy mẫu trực tiếp, những nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng chi nấm Aspergillus chính là nguyên nhân chủ yếu. Loại nấm này phát tán bào tử vào không khí, và việc hít phải bào tử trong điều kiện dày đặc có thể gây kích ứng phổi và thậm chí nhiễm trùng nghiêm trọng ở những người có hệ miễn dịch yếu.

Loại nấm Aspergillus flavus cũng đã được phát hiện sau khi khai quật mộ vua Casimir IV Jagiellon ở Ba Lan vào năm 1973. Giả thuyết rằng nấm Aspergillus có liên quan đến cái chết của Lord Carnarvon cũng đã được đưa ra song chưa có bằng chứng xác thực.

Nhưng vi nấm không phải là hiểm họa duy nhất. Các phương pháp ướp xác cổ đại và kỹ thuật bảo quản ở thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 đã sử dụng nhiều loại hóa chất như thạch tín, thủy ngân, chì, natron, dầu và nhựa cây.

Các kim loại nặng này vẫn giữ độc tính trong hàng thế kỷ. Trong khi các bảo tàng đã thực hiện quy trình nghiêm ngặt với găng tay, khẩu trang, áo phòng thí nghiệm và hệ thống kiểm soát môi trường, thì các hộ gia đình thường bỏ qua những quy tắc này.

Nghiên cứu đã ghi nhận 22 bài đăng chứa hình ảnh người dùng chạm vào xác ướp bằng tay trần hoặc trưng bày chúng công khai trong nhà mà không có biện pháp bảo vệ.

Nguy cơ này tiếp tục mở rộng khi xác ướp được gửi qua đường bưu điện. Một ví dụ điển hình là một bưu kiện chứa hài cốt ướp xác gửi từ Anh sang Mỹ đã vượt qua dịch vụ Royal Mail, mặc dù công ty này nghiêm cấm vận chuyển hài cốt chưa hỏa táng.

Người bán đã lợi dụng kẽ hở bằng cách khai báo gian dối mã hải quan thành mô hình giáo dục hoặc vật sưu tầm khảo cổ, khiến nhân viên phân loại, tài xế và cán bộ hải quan phải đối mặt với nguy cơ sức khỏe mà họ không hay biết.

Các nhà nghiên cứu đề xuất cần thắt chặt quy định về bưu chính, tăng cường giám sát thị trường và đào tạo nhân viên trong ngành vận chuyển. Mặc dù lời nguyền pharaoh không có thật, nhưng vi nấm, kim loại nặng và mô người bảo quản kém hoàn toàn có thể gây hại cho sức khỏe.