Sự thật về sóc bay đỏ trắng ăn đào trên núi Võ Đang: loài, dược liệu và bảo tồn

Một đoạn video đăng trên mạng xã hội Trung Quốc khiến nhiều người ngạc nhiên khi ghi lại cảnh một người quản lý di tích cho một con động vật hoang dã ăn quả giữa đêm. Hình ảnh nhanh chóng lan truyền vì vừa thân thiện vừa gợi tò mò: con vật ăn quả trông giống “thú cổ tích”, lại có khả năng lượn trên không. Tuy nhiên, phía sau khoảnh khắc giản dị này là những vấn đề về nhận diện loài, truyền thuyết y học cổ và cả khía cạnh bảo tồn cần làm rõ.

Video, người trong ảnh và bối cảnh ghi hình

Đoạn phim được đăng tải vào ngày 26/8/2026 trên tài khoản Weibo mang tên Võ Đang A Ngưu, ghi lại chuyến tuần tra ban đêm tại khu di tích Nam Nham Cung, núi Võ Đang. Nhân vật xuất hiện trong clip là ông Mẫn Gia Hội — người đã gắn bó 27 năm với công tác quản lý di tích và trông coi hương đầu rồng tại địa điểm này. Trong cảnh quay, ông đưa một quả bàn đào ra mời và con thú nhỏ tiến tới nhận ăn một cách cẩn trọng.

Nhận diện: đây là loài nào?

Dựa trên hình thái được quan sát trong video — mặt có mảng trắng ngà, viền mắt đỏ, lông lưng nâu đỏ và các mảng trắng ở cổ, cùng màng da nối giữa các chi — chuyên gia và người xem đã xác định cá thể này thuộc loài sóc bay đỏ trắng, tên khoa học Petaurista alborufus. Đặc điểm nổi bật khác là đôi mắt lớn màu sẫm và bộ lông tương phản rõ rệt giữa phần lưng và phần bụng, giúp dễ phân biệt so với nhiều loài sóc khác.

Phân loại pháp lý: không thuộc danh mục cấp 1 hay cấp 2

Trên một số diễn đàn đã xuất hiện nhầm lẫn cho rằng loài này là động vật thuộc danh mục bảo vệ quốc gia cấp 2. Thực tế, các tài liệu tham chiếu cho biết sóc bay đỏ trắng không nằm trong danh mục bảo tồn cấp 1 hoặc cấp 2 của Trung Quốc. Từ ngày 1/8/2000, loài này được xếp vào nhóm động vật hoang dã trên cạn có giá trị sinh thái, khoa học và xã hội quan trọng — thường được gọi tắt là “ba hữu”.

Tập quán tiếp xúc: tại sao ông Mẫn chỉ cho ăn thỉnh thoảng?

Theo quan sát trong video và thông tin đi kèm, hành động cho con vật ăn không trở thành thói quen thường xuyên; đó là cách làm nhằm tránh làm thay đổi hành vi tự nhiên của động vật hoang dã. Việc chỉ cho ăn thỉnh thoảng được xem là phương án giữ cân bằng giữa trải nghiệm tương tác và bảo đảm chuyên môn quản lý, nhằm không làm suy giảm tập tính tự kiếm ăn của loài.

Từ cổ thư đến dược liệu: câu chuyện về “hàn hiệu điểu” và ngũ linh chi

Khoảnh khắc con sóc ăn đào gợi lại các giai thoại văn học và y học cổ. Trong nhiều văn bản xưa, xuất hiện danh xưng “hàn hiệu điểu” mà dân gian thường liên tưởng đến một sinh vật ăn quả kỳ lạ. Nghiên cứu đối chiếu các bản thảo y học cho thấy “hàn hiệu điểu” không phải chim, và cũng không tương đồng với sóc bay đỏ trắng sống ở miền nam. Thuật ngữ này thực sự ám chỉ loài sóc bay răng phức tạp, Trogopterus xanthipes, vốn phân bố chủ yếu ở vùng Ngũ Đài Sơn và dãy Thái Hành, tỉnh Sơn Tây.

Có một mối liên hệ lịch sử giữa các loài sóc bay và dược liệu cổ gọi là ngũ linh chi. Ngũ linh chi thực chất là chất thải của một số loài sóc bay được gom lại, tồn tại dưới hai dạng chính: linh chi mễ (hạt phân khô rời) và linh chi khối (cục phân hòa lẫn nước tiểu đã hóa cứng trong hang đá). Tài liệu dược dụng ghi nhận ngũ linh chi có vị mặn ngọt, tính ấm và các ứng dụng y học truyền thống như hoạt huyết, hóa ứ, giảm đau, điều trị các chứng liên quan đến ứ trệ kinh nguyệt, đau sau sinh hoặc những chấn thương gây bầm tím; trong một số công thức cổ, khi phối hợp với thảo dược khác, nó còn được dùng cho sơ cứu vết thương do rắn cắn.

Kinh tế liên quan và thực tế thu gom

Trong điều kiện thu lượm tự nhiên có hiệu suất thấp, hoạt động nuôi nhân tạo để lấy ngũ linh chi đã phát triển ở một vài nơi. Tư liệu nêu rõ: tại khu vực Thương Lạc, một con sóc bay giống có thể được định giá khoảng 800 nhân dân tệ (ước tính tương đương 3,1 triệu đồng), trong khi ngũ linh chi dạng khô được thu mua khoảng 150 nhân dân tệ/kg (hơn 580 nghìn đồng theo quy đổi). Các con số này phản ánh mặt kinh tế phía sau một loại dược liệu ít phổ biến nhưng có giá trị trong y học truyền thống.

Những điều cần cân nhắc khi gặp động vật hoang dã

Khoảnh khắc gần gũi giữa con người và sóc bay trong video gây thiện cảm, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về cách tương tác có trách nhiệm. Dữ kiện có sẵn cho thấy hành vi cho ăn thỉnh thoảng — thay vì thường xuyên — là cách để tránh làm thay đổi tập tính tự kiếm ăn. Với tất cả các loài hoang dã, nguyên tắc chung là hạn chế can thiệp, giữ khoảng cách hợp lý và ưu tiên biện pháp quản lý chuyên nghiệp khi cần bảo vệ hoặc xử lý động vật.

Những gì nên ghi nhớ

• Loài xuất hiện trong video được xác định là sóc bay đỏ trắng (Petaurista alborufus), dễ nhận diện qua màu lông và màng da giữa chi.
• Nó không thuộc danh sách bảo vệ cấp 1 hoặc cấp 2; từ năm 2000 được xếp vào nhóm “ba hữu” — loài có giá trị sinh thái, khoa học và xã hội.
• Khái niệm “hàn hiệu điểu” trong cổ thư tương ứng với loài sóc bay răng phức tạp (Trogopterus xanthipes), có liên quan lịch sử tới dược liệu ngũ linh chi.
• Các hoạt động thu gom ngũ linh chi từng được thực hiện từ nhiều loài sóc bay; hiện có cả mô hình nuôi nhân tạo để đáp ứng nhu cầu dược liệu trong khi bảo vệ quần thể hoang dã.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Sinh vật trong video có phải là loài nguy cấp không?

Sóc bay đỏ trắng không được liệt kê vào danh mục bảo vệ quốc gia cấp 1 hoặc cấp 2; theo tài liệu tham chiếu, từ ngày 1/8/2000 loài này nằm trong nhóm “ba hữu”.

2. “Hàn hiệu điểu” có phải là chim không?

Không. Theo đối chiếu các văn bản y học cổ, “hàn hiệu điểu” không phải là loài chim mà gán cho loài sóc bay răng phức tạp (Trogopterus xanthipes).

3. Ngũ linh chi là gì và nó được thu thập như thế nào?

Ngũ linh chi là sản phẩm từ phân và nước tiểu của một số loài sóc bay, tồn tại dưới dạng linh chi mễ (hạt phân khô) và linh chi khối (cục hoá cứng). Lịch sử ghi nhận nhiều chủng loại sóc bay từng được tận dụng để sản xuất dược liệu này.

4. Khi gặp sóc bay hoang dã, người dân nên làm gì?

Theo thông tin liên quan, hạn chế can thiệp là cần thiết; nếu có tương tác, nên tránh cho ăn thường xuyên để không làm thay đổi tập tính tự nhiên của động vật và tuân theo hướng dẫn quản lý di tích hoặc chuyên gia bảo tồn khi cần.

Kết luận

Khoảnh khắc giản dị trên mỏm đá Võ Đang vừa là hình ảnh đời sống hoang dã chạm tới con người, vừa là lời nhắc về đa chiều giá trị của một loài: vẻ đẹp tự nhiên, vai trò trong truyền thống y học và cả những hệ quả kinh tế-xã hội khi con người tương tác với tự nhiên. Nhận diện đúng loài, hiểu bối cảnh lịch sử của các thuật ngữ cổ và cân nhắc tác động của hành vi con người là cách tiếp cận giúp giữ cân bằng giữa trải nghiệm và bảo tồn.

Để tìm hiểu sâu hơn về những máy tính bảng có màn hình lớn, cấu hình mạnh và pin dung lượng lớn vừa công bố, bạn có thể đọc phần phân tích chi tiết, thông số và trải nghiệm thực tế trong bài viết OnePlus Pad 3 Pro: phân tích cấu hình, màn 13.2″ 144Hz và pin lớn — bài viết này giúp bạn nắm rõ điểm mạnh phần cứng, màn hình và hệ thống tản nhiệt của mẫu tablet cao cấp mới.

Nếu bạn quan tâm tới máy tính bảng nhỏ gọn, hiệu năng cân bằng và thời lượng pin phù hợp cho nhu cầu di động, hãy tham khảo bài hướng dẫn mua và đánh giá Những điểm nổi bật của REDMI Pad 2 9.7: màn 2K 120Hz và pin 7.600mAh để so sánh các lựa chọn trước khi quyết định mua.

Và nếu bạn muốn đọc thêm về tablet hướng đến trải nghiệm viết tay, ghi chú cho học sinh, sinh viên với màn hình chất lượng cao và pin lớn, bài viết Honor Pad 20: tablet ‘giấy số’ cho học sinh với màn 3K và pin lớn sẽ cung cấp góc nhìn chi tiết về thiết kế, tính năng bút và phạm vi ứng dụng giáo dục của sản phẩm.