Khám Phá Công Nghệ AI Trong Thiết Kế Vi-Rút Sinh Học: Cơ Hội Hay Nguy Cơ?

Gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo đã được áp dụng một cách đột phá trong lĩnh vực sinh học, gây ra những tranh cãi sôi nổi trong cộng đồng khoa học. Tại Viện Arc, có trụ sở ở Palo Alto, California, các nhà nghiên cứu đã thành công trong việc sử dụng AI để tạo ra các bộ gen vi-rút mới hoàn toàn chưa từng tồn tại trong tự nhiên.

Nghiên cứu nổi bật này đã được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Science, ngay lập tức thu hút sự chú ý đông đảo từ giới chuyên gia và công chúng.

Mô hình AI được sử dụng trong nghiên cứu này là Evo, chuyên tự động biên soạn các công thức bộ gen. Đầu tiên, Evo được huấn luyện để nhận diện các cấu trúc DNA phức tạp từ nhiều loại vi-rút khác nhau có trong tự nhiên.

Sau khi đã nắm vững các quy luật liên kết, AI được giao nhiệm vụ tạo ra các bộ gen hoàn toàn mới. Từ những chuỗi mã mà AI đề xuất, nhóm nghiên cứu đã tổng hợp thành công các phân tử trong phòng thí nghiệm và cho vào môi trường vi khuẩn để tiến hành thí nghiệm.

Kết quả cho thấy vi khuẩn đã tự sản sinh ra những thế hệ vi-rút mới với khả năng lây nhiễm và phát triển sang các vi khuẩn khác.

Để trấn an những lo ngại về khả năng thảm họa sinh học, nhóm nghiên cứu đã khẳng định rằng quy trình tổng hợp vi-rút không khác gì các kỹ thuật vốn đã được áp dụng trong ngành y sinh.

Họ cũng nhấn mạnh rằng chủng vi-rút mà AI tạo ra hoàn toàn an toàn cho con người. Evo được xác định đã được huấn luyện dựa trên mã DNA của Phi X-174, một loại vi-rút không gây hại cho con người và chỉ ảnh hưởng đến vi khuẩn.

Thêm vào đó, hiệu suất của AI hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế. Theo báo The New York Times, mô hình này đã tạo ra 700.000 chuỗi bộ gen khác nhau, nhưng chỉ 300 chuỗi trong số đó được chọn để tổng hợp và cuối cùng chỉ có 16 mẫu đạt được hoạt tính sinh học.

Chuyên gia trong lĩnh vực này bày tỏ sự lo ngại về khả năng phát triển của công nghệ AI trong tương lai. Mặc dù những vi-rút được thiết kế hiện tại chỉ ở mức thử nghiệm, nhưng chúng đã cho thấy khả năng vượt qua cơ chế kháng thuốc của hai chủng vi khuẩn E. coli.

Điều này chứng tỏ rằng AI không chỉ đơn thuần tạo ra các bản sao mà còn có khả năng tối ưu hóa các đặc tính sinh học phức tạp.

Đồng thời với việc công bố nghiên cứu, tạp chí Science cũng đăng tải một bài viết phân tích của Giáo sư Tom Inglesby và Tiến sĩ Moritz Hancke từ Trung tâm An ninh Y tế Đại học Johns Hopkins, cảnh báo rằng mặc dù AI mở ra nhiều cơ hội cho y học, nhưng khả năng tạo ra bộ gen vi-rút mới vẫn đi trước các cơ chế quản lý an toàn sinh học hiện tại.

Mới đây, Viện Sức khỏe Quốc gia Mỹ (NIH) đã công bố các quy định mới nhằm quản lý chặt chẽ các nghiên cứu sinh học có mức độ rủi ro cao, cấm các thí nghiệm làm tăng độ nguy hiểm của các tác nhân sinh học.

Tuy nhiên, các quy định này lại không đề cập đến những nghiên cứu dựa trên mô hình máy tính. Theo quy định hiện hành, việc sử dụng phần mềm hay AI để thiết kế các tác nhân sinh học mới không bị cấm, trừ khi chúng mô phỏng trực tiếp các mầm bệnh nguy hiểm đã biết như vi-rút đậu mùa.

Sự thiếu hụt các quy định pháp lý đối với những vi-rút mới do AI tự nghĩ ra đang đặt ra một thách thức lớn về an ninh sinh học toàn cầu.