145 Cá Voi Xám Chết Đột Ngột Từ Mexico Đến Canada: Nguyên Nhân và Cảnh Báo

Cá voi xám dạt bờ với lớp mỡ gần như cạn kiệt

Tình trạng cá voi xám chết hoặc mắc cạn đang diễn ra với tốc độ đáng báo động dọc theo con đường di trú từ Mexico qua Mỹ và đến Canada. Theo thông tin từ Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), đã có 145 trường hợp tử vong được ghi nhận tính đến ngày 6/7/2026.

Số liệu này đã vượt qua tổng số xác cá voi được ghi nhận trong mỗi năm cuối của “sự kiện tử vong bất thường” giai đoạn từ 2019 đến 2023. Tổ chức Public Employees for Environmental Responsibility (PEER) đã mô tả tình hình hiện tại là một “sự kiện tử vong thảm khốc”, đồng thời cảnh báo rằng số xác dạt bờ có thể chỉ là phần ít ỏi trong tổng số cá thể thực sự chết ngoài khơi.

Tuy nhiên, kết luận chính thức từ NOAA vẫn chưa được công bố. Trong bản cập nhật vào ngày 15/7, cơ quan này cho biết số vụ mắc cạn trong hai năm qua đã trở lại mức thường thấy trong thời kỳ 2019-2023.

Nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu vẫn là những vấn đề kéo dài từ trước, do đó chưa đủ tiêu chí để tuyên bố một sự kiện tử vong bất thường mới.

Bang Washington hiện đang là một trong những điểm nóng của vấn đề này. Vào ngày 18/6, nhóm nghiên cứu từ Cascadia Research Collective đã tiến hành khám nghiệm một cá voi cái dài khoảng 12m tại Ocean Shores.

Đây là cá thể thứ 30 chết ở bang Washington từ đầu năm, một con số cao thứ hai từng được ghi nhận tại nơi này, chỉ sau kỷ lục 34 con của năm 2019.

Kết quả khám nghiệm cho thấy cá voi gặp phải tình trạng suy dinh dưỡng và đã có chấn thương ở đầu tương ứng với các dấu hiệu va chạm tàu thuyền. Theo Cascadia, tình trạng suy dinh dưỡng là phát hiện phổ biến nhất ở những cá thể được khám nghiệm trong năm 2026.

Nhiều cá voi trong số này có lớp mỡ dự trữ suy giảm nghiêm trọng, cho thấy chúng không thu thập đủ năng lượng tại vùng kiếm ăn trước khi bắt đầu hành trình dài.

Cá voi xám thuộc khu vực đông bắc Thái Bình Dương rời khỏi các đầm phá sinh sản ở Baja California, Mexico, để di chuyển tới các khu vực kiếm ăn tại biển Bering và Chukchi trước khi quay lại phía nam.

Theo thông tin từ NOAA, loài cá này chủ yếu ăn các động vật không xương sống nhỏ sống dưới đáy biển. Chúng thường nghiêng mình để hút trầm tích cùng con mồi và sử dụng các tấm sừng hàm để lọc thức ăn. Lượng thức ăn tích lũy quyết định lớp mỡ cần thiết để chúng có thể vượt qua hành trình di cư và sinh sản.

Khi nguồn thức ăn cạn kiệt, cá voi thường bơi vào các sông, vịnh, hoặc khu vực gần bờ để tìm kiếm thức ăn. Việc rời bỏ khu vực kiếm ăn quen thuộc khiến chúng dễ gặp phải các va chạm với tàu thuyền, bị mắc vào ngư cụ, hoặc kiệt sức trước khi đến được vùng biển Bắc Cực.

Sự kiện tử vong bất thường diễn ra từ cuối năm 2018 đến năm 2023 đã khiến 690 cá voi xám mắc cạn dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ Mexico đến Alaska.

NOAA đã kết luận rằng những thay đổi trong hệ sinh thái tại các khu vực kiếm ăn gần Bắc Cực và Bắc Cực đã làm biến đổi số lượng và chất lượng nguồn thức ăn. Điều này dẫn đến việc nhiều cá thể bị suy dinh dưỡng, sự giảm sút số lượng cá voi con, và tỷ lệ tử vong gia tăng.

Quần thể tăng gần 5.000 cá thể, nhưng nguy cơ vẫn chưa biến mất

Mặc dù số lượng xác cá voi dạt bờ đang gia tăng nhanh chóng, thông tin mới nhất lại tạo ra một nghịch lý.

Ngày 15/7, NOAA ước tính quần thể cá voi xám ở khu vực đông bắc Thái Bình Dương hiện có số lượng dao động từ 15.930 đến 20.530 con, với mức trung bình khoảng 17.750 con. Một năm trước, ước tính trung bình chỉ là khoảng 12.890 con.

Mặc dù có vẻ như đây là một tín hiệu tích cực, các nhà khoa học từ NOAA cho rằng sự gia tăng này vượt quá khả năng sinh sản tự nhiên của quần thể.

Năm 2025, chỉ khoảng 85 cá voi con được ước tính, đây là con số thấp nhất kể từ khi bắt đầu chương trình khảo sát. Với số lượng cá voi con ít ỏi như vậy, quần thể khó có thể tăng gần 5.000 cá thể chỉ nhờ vào sinh sản trong vòng một năm.

Các chuyên gia đang cân nhắc liệu thời điểm di cư, tuyến đường di chuyển của cá voi hoặc những giả định trong mô hình thống kê có thể làm thay đổi kết quả hay không.

Cuộc khảo sát diễn ra khi đàn cá voi di cư về phía nam, trước khi nhiều cá thể gầy yếu có thể chết trong hành trình quay lại khu vực kiếm ăn vào mùa xuân năm 2026.

Tuy nhiên, con số 17.750 không thể coi là một dấu hiệu cho thấy cuộc khủng hoảng đã kết thúc. NOAA nhấn mạnh rằng các ước tính hàng năm luôn có độ không chắc chắn và tốt hơn nên theo dõi xu hướng dài hạn thay vì coi đây là số lượng chính xác tại một thời điểm cụ thể.

PEER đã đưa ra cảnh báo nghiêm trọng hơn. Dựa trên các nghiên cứu cho rằng phần lớn xác cá voi chìm xuống biển và không bao giờ dạt vào bờ, tổ chức này đã ước lượng rằng 145 trường hợp được phát hiện có thể tương ứng với khoảng 1.450 cá thể thực sự chết.

Tuy nhiên, đây chỉ là phép ngoại suy của PEER, không phải là số liệu tử vong được kiểm chứng trực tiếp bởi NOAA.

Nhà sinh thái biển Rick Steiner, Chủ tịch Hội đồng quản trị PEER, cho rằng việc mất hàng nghìn cá thể trong một khoảng thời gian ngắn là một tín hiệu đáng lo ngại. Theo ông, bên cạnh việc suy giảm nguồn thức ăn, những nguy cơ như va chạm với tàu, bị mắc lưới, ô nhiễm và tiếng ồn từ đại dương cũng cần được giảm thiểu.

Những xác cá voi xám liên tiếp dạt bờ có thể là dấu hiệu rõ ràng nhất của các biến đổi lớn hơn đang diễn ra trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái Bắc Thái Bình Dương.

Theo NOAA Fisheries, PEER, Cascadia Research Collective