Sự thật về dự đoán ‘ngày tận thế’ của Stephen Hawking và phản hồi từ NASA

Thông tin lan truyền rằng Stephen Hawking đã xác định chính xác năm xảy ra “ngày tận thế” — và rằng NASA đã công nhận con số đó. Tin đồn này khiến nhiều người đặt câu hỏi: có phải một nhà khoa học danh tiếng đã tính được thời điểm diệt vong cho Trái Đất, và liệu cơ quan vũ trụ hàng đầu của Mỹ có xác nhận điều đó hay không? Dữ kiện do Hawking nêu ra và phản hồi của NASA cho thấy bức tranh thực tế phức tạp hơn nhiều so với các tiêu đề giật gân.

Tóm tắt tuyên bố của Hawking về rủi ro toàn cầu

Stephen Hawking thường cảnh báo rằng nhân loại đang đối mặt với một số mối đe dọa tồn vong. Trong các phát biểu công khai ông liệt kê vài nguy cơ cụ thể: biến đổi khí hậu, chiến tranh hạt nhân, phát triển trí tuệ nhân tạo, đại dịch và va chạm thiên thạch. Trong một cuộc phỏng vấn với BBC vào năm 2016, Hawking nói rằng xác suất xảy ra thảm họa trong một năm có thể nhỏ, nhưng khi tích lũy theo thời gian — trong vài nghìn năm — rủi ro có thể trở nên gần như khó tránh.

Theo một trong những luận điểm được trích dẫn nhiều, Hawking nêu khả năng Trái Đất biến thành một “quả cầu lửa khổng lồ” vào khoảng năm 2600. Ông cũng nhấn mạnh rằng một lộ trình để giảm thiểu nguy cơ dài hạn là mở rộng sự hiện diện của con người ra các hành tinh khác.

Tin đồn sau khi Hawking qua đời: NASA có xác nhận không?

Sau khi Hawking mất, một số bài viết trên mạng xã hội và truyền thông quốc tế lan truyền rằng NASA đã xác nhận những dự đoán về “ngày tận thế”. Tuy nhiên, đại diện của NASA trao đổi với Newsweek đã bác bỏ điều này và khẳng định: “NASA chưa từng đưa ra tuyên bố như vậy.” Cơ quan vũ trụ cho biết họ không công bố bất kỳ mốc thời gian nào cho kịch bản hủy diệt Trái Đất.

NASA còn lưu ý rằng trong hơn 50 năm họ đã nghiên cứu Trái Đất để cung cấp dữ liệu phục vụ nhiều mục tiêu — trong đó có các vấn đề được Hawking nêu — nhưng những nghiên cứu này không đồng nghĩa với việc tuyên bố một ngày tận thế cụ thể.

Những mối đe dọa Hawking nhắc tới và quan điểm của NASA

Phân tách từng mối nguy mà Hawking liệt kê giúp hiểu tại sao phát ngôn của ông dễ bị diễn giải quá mức.

Biến đổi khí hậu

NASA thừa nhận tác động do con người gây ra đối với khí hậu là có thật. Cơ quan nhấn mạnh rằng những ảnh hưởng này sẽ tiếp tục nghiêm trọng hơn nếu lượng khí nhà kính không được giảm. Tuy nhiên, cơ quan cũng cho rằng mức độ ảnh hưởng trong tương lai phụ thuộc rất lớn vào các quyết định và hành động con người thực hiện ngày nay — nghĩa là tương lai không bị quyết định bởi một mốc thời gian cố định.

Thiên thạch và phòng thủ hành tinh

Về nguy cơ thiên thạch, NASA cho biết họ đang theo dõi các vật thể gần Trái Đất thông qua Văn phòng Điều phối Phòng thủ Hành tinh. Một bằng chứng về nỗ lực chủ động của cơ quan là sứ mệnh DART được triển khai thành công vào năm 2022 — lần đầu chứng minh khả năng làm chệch hướng một tiểu hành tinh nếu nó đe dọa Trái Đất. NASA cũng tuyên bố rằng hiện chưa phát hiện thiên thể nào có nguy cơ va chạm đáng kể với Trái Đất trong ít nhất 100 năm tới.

Chiến tranh hạt nhân, trí tuệ nhân tạo và đại dịch

Những mối nguy này đều được Hawking nêu như khả năng đe dọa nền văn minh. NASA không phủ nhận sự hiện hữu của các rủi ro xã hội hay công nghệ như vậy, nhưng phản hồi của cơ quan tập trung vào việc cảnh báo rằng công nhận mối đe dọa không đồng nghĩa với việc xác định một thời điểm tận cùng. Nói cách khác, việc nhận diện rủi ro khác với việc đưa ra mốc thời gian tiêu diệt.

Tại sao lại xuất hiện tin “NASA xác nhận”?

Các yếu tố dẫn đến hiểu nhầm thường là: các phát ngôn cảnh báo của Hawking bị tách ra khỏi bối cảnh thời gian, tiêu đề tóm tắt quá ngắn và việc các bài viết mạng xã hội tái chia sẻ thông tin không kiểm chứng. Khi một nhà khoa học nổi tiếng nói về rủi ro tích tụ trong vài nghìn năm, phần thu hút chú ý nhất (mốc 2600) dễ bị trích dẫn rời rạc và lan truyền dưới dạng khẳng định chắc chắn. NASA, với vai trò cung cấp dữ liệu và cảnh báo, lại bị hiểu sai là đã chốt con số.

Ý nghĩa thực tiễn: điều gì quan trọng hơn so với dự đoán mốc thời gian?

Dù có tồn tại những cảnh báo học thuật hay dự đoán cá nhân, hai thông điệp thực tế từ dữ kiện là rõ ràng:

• Thứ nhất, nhiều rủi ro mà Hawking nhắc đến được chuyên gia và cơ quan nghiên cứu thừa nhận ở mức độ tồn tại; việc nhận diện rủi ro là bước bắt buộc để hành động.
• Thứ hai, việc ấn định một “ngày tận thế” cụ thể không phản ánh cách khoa học vận hành: các nghiên cứu thường nêu xác suất, xu hướng, và điều kiện ảnh hưởng chứ không gắn với mốc chắc chắn.

Trong thực tế, chiến lược giảm thiểu rủi ro bao gồm giảm phát thải khí nhà kính, tăng cường giám sát thiên thể gần Trái Đất, phát triển công nghệ phòng thủ như DART, và quản lý các công nghệ rủi ro như vũ khí hạt nhân hay hệ thống AI. Những biện pháp này đặt sự lựa chọn và hành động của con người vào vị trí trung tâm thay vì chờ đợi một dự báo số học về ngày tận cùng.

Kết luận: nên đọc thông tin như thế nào khi gặp dự báo tận thế?

Khi đối mặt với các tiêu đề về “ngày tận thế”, độc giả nên tách bạch ba yếu tố: nguồn gốc phát ngôn (ai nói), nội dung thực sự của phát biểu (cảnh báo xác suất hay khẳng định thời điểm), và phản hồi từ các tổ chức chuyên môn. Trường hợp liên quan Stephen Hawking và NASA cho thấy một lời cảnh báo dài hạn có thể biến thành tin tức gây hoang mang nếu bị tách khỏi ngữ cảnh. Thực tế, NASA đã khẳng định họ không từng xác nhận mốc 2600 và nhắc lại rằng tương lai của Trái Đất phụ thuộc nhiều vào lựa chọn và hành động của con người.

Nếu điều gì đó đáng rút ra từ vụ việc này, đó là hai điểm: (1) những lời cảnh báo khoa học nên kích hoạt hành động phòng ngừa và chính sách, chứ không phải truyền cảm hứng cho việc săn lùng một ngày tận thế cụ thể; (2) thông tin cần được kiểm chứng với nguồn chính thức trước khi lan truyền.

Stephen Hawking đã đóng góp tiếng nói mạnh mẽ để cảnh báo về rủi ro lâu dài — nhưng việc ghi nhận những cảnh báo ấy và chuyển chúng thành hành động là trách nhiệm của toàn xã hội, các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng khoa học, chứ không phải nhiệm vụ của một tuyên bố duy nhất về mốc thời gian.

Để hiểu sâu hơn về lý do màu sắc như xanh lá hay các biểu tượng thị giác khác được gắn với ý niệm nguy hiểm trong văn hóa đại chúng, bạn có thể đọc bài phân tích Nguồn gốc màu xanh lá biểu thị độc tính — bài viết này khám phá lịch sử, hóa học và ví dụ trong game, phim ảnh giúp giải thích tại sao lựa chọn màu sắc lại có sức ảnh hưởng như vậy.

Nếu bạn quan tâm đến tác động sinh học và môi trường của những mảng màu trên tuyết và hệ quả đối với phản xạ bề mặt, bài viết về tảo tuyết Nam Cực sẽ đem đến góc nhìn chi tiết: Những bí ẩn tảo trên bề mặt tuyết Nam Cực, phân tích chu kỳ sống và hậu quả môi trường liên quan.

Và nếu bạn muốn mở rộng bối cảnh khảo cổ học sau khi quan tâm đến các khám phá lịch sử, có một bài viết kể về khai quật tại Tel El‑Deir và những bia mộ mới được phát hiện: Phát hiện bia mộ Tel El‑Deir và di tích mai táng, mô tả dấu tích mai táng và giao thoa văn hóa vùng châu thổ Nile.